Hər insanın hekayəsi fərqlidir. Aşağıda hər üsulun nə olduğunu və kimə uyğun olduğunu oxuyun. Qərar verməkdə çətinlik çəksəniz, ilk görüşdə ən uyğun üsulu birlikdə seçəcəyik.
Psixodinamik terapiya
Bu gün yaşadığımız hisslərin, mübarizə aparma üsulları və münasibət qurma tərzimizin çox vaxt fərqində olmadığımız bir yerdən — yəni şüuraltından qaynaqlandığına inanılır. Psixodinamik terapiyada məqsəd görünməyən bu tərəfi: keçmişdən gələn izləri, basdırılmış hissləri və yuxularda qarşımıza çıxan simvolları birlikdə kəşf edib, onların bugünkü həyatımızla əlaqəsini qurmaqdır.
Nələr həll olunur?
- Uşaqlıqdan bu günə qədər daşıdığımız və fərqinə varmadan təkrar etdiyimiz münasibətlər.
- Şüuraltında toplanan, sözlərlə ifadə olunmamış hisslər və daxili ziddiyyətlər.
- Yuxular — çox vaxt fərqində olmadığımız hiss və istəklərin bizə göndərdiyi bir mesaj ola bilər.
- Özümüzü qorumaq üçün inkişaf etdirdiyimiz, lakin artıq bizə zərər vuran müdafiə mexanizmləri (məsələn, bir məsələni inkar etmək, günahı başqasının üzərinə atmaq).
- Özümüz, keçmişimiz və bizim üçün vacib olan insanlarla qurduğumuz münasibətlər haqqında dərin bir fərqindəlik.
Kimlər üçün uyğundur?
Özünü daha dərin tanımaq istəyən, təkrarolunan münasibət problemləri yaşayan, daha dərindən və uzun müddət davam etmək istəyən hər kəsə uyğundur.
Koqnitiv davranış terapiyası (KDT)
KDT-yə görə düşüncələrimiz hisslərimizi, hisslərimiz isə davranışlarımızı formalaşdırır. Yaşadığımız həyəcan, kədər və ya qəzəbin çox vaxt hadisənin özündən deyil, o hadisəyə verdiyimiz mənadan qaynaqlandığını anlamağımıza kömək edir. Bu, bu günə və konkret məqsədlərə yönələn, addım-addım irəliləyən bir terapiya yanaşmasıdır.
Nələr həll olunur?
- Avtomatik düşüncələr: Hər hansı situasiya zamanı ağlımıza dərhal gələn və çox vaxt sorğulamadığımız fikirlər.Məsələn: Biri işdə kiçik bir səhv etdikdə ağlından "Məni işdən qovacaqlar, həyatım məhv oldu" deyə keçirə bilər. Bu, hadisəni fəlakətləşdirməkdir — kiçik bir məsələni ən pis ssenariyə bağlamaqdır. KDT-də bu düşüncə fərq edilir, reallıqla nə dərəcədə üst-üstə düşdüyü birlikdə sorğulanır və əvəzinə daha balanslı bir düşüncə ("Bir səhv etdim, düzəldə bilərəm, hər kəs səhv edir") qoyulması üzərində işlənilir.
- Koqnitiv təhriflər: Hadisələri böyüdüb fəlakətə çevirmək, həddindən artıq ümumiləşdirmək, hər şeyə "ya ağ, ya qara" kimi baxmaq kimi düşüncə tərzləri.
- Təşviş (həyəcan) pozuntuları, panik atak, sosial təşviş, spesifik fobiyalar.
- Qaçınma davranışları və faydasız öhdəsindən gəlmə üsulları.
Ev tapşırıqları niyə var?
KDT aktiv və strukturlaşdırılmış bir prosesdir. Seanslar arasında verilən kiçik ev tapşırıqları (məsələn, bir düşüncəni tutub yazmaq, qorxulan bir situasiyanı addım-addım sınamaq) öyrənilənlərin təkcə seansda deyil, real həyatda da işə yarayacağını təmin edir. Terapevt bu prosesdə pasiyentlə birlikdə istiqamətləndirici şəkildə işləyir.
Kimlər üçün uyğundur?
Konkret bir problemi (həyəcan, panika, fobiya, vərdişə çevrilmiş taxıntılı düşüncələr, aşağı özünəinam kimi) konkret addımlarla və nisbətən daha qısa müddətdə həll etmək istəyən, praktiki işlərə açıq olan şəxslər üçün uyğundur.
Sxema terapiyası
Sxema terapiyası — koqnitiv davranış terapiyası, psixodinamik yanaşma və Geştalt terapiyasının inteqrativ bir modelidir. Uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə bəzi təməl emosional ehtiyaclarımız (sevilmək, təhlükəsizlikdə hiss etmək, dəyər görmək kimi) kifayət qədər qarşılanmadıqda, həyatımız boyu bizi dəfələrlə eyni nöqtəyə gətirən "sxemalar" (düşüncə və davranış qəlibləri) yarana bilər. Sxema terapiyası kök salmış bu vərdişləri və onların öhdəsindən gəlmək üçün inkişaf etdirdiyimiz reaksiyaları birlikdə ələ alır.
Nələr həll olunur?
- Ömür boyu təkrar olunan, kök salmış mənfi vərdişlər: tərk edilmə, qüsurluluq/yetərsizlik, emosional yoxsunluq kimi sxemalar.
- Bu sxemaların öhdəsindən gəlmək üçün inkişaf etdirilən reaksiyalar: məsələn, münasibətə həddindən artıq bağlanmaq, qaçmaq və ya əksinə, müdafiə xarakterli həddindən artıq reaksiyalar vermək.
- Daxilimizdəki fərqli modlar arasındakı balanssızlıq (məsələn, incimiş uşaq tərəfimizlə sağlam yetişkin tərəfimiz arasındakı münaqişə).
- Xroniki münasibət problemləri və bir növ qırıla bilinməyən təkrarlanan döngülər.
Məsələn: Tərk edilmə sxeması olan biri, münasibətində partnyoru bir az gec cavab yazdıqda dərhal "Məni tərk edəcək, tək qalacam" deyə düşünüb böyük bir təşvişə düşə bilər. Yetərsizlik sxeması olan biri, uğurlu olduğu bir işdə belə "Əslində kifayət qədər yaxşı deyiləm, bir gün bunu anlayacaqlar" hissi ilə yaşaya bilər. Emosional yoxsunluq sxeması olan biri isə, ətrafında insanlar olsa da, daxilən heç kimin onu həqiqətən anlamadığını, mənəvi olaraq tək olduğunu hiss edə bilər. Sxema terapiyası bu reaksiyaların haradan gəldiyini və bugünkü həyata necə təsir etdiyini birlikdə anlamağı hədəfləyir.
Sxema testi nə işə yarayır?
Proses adətən bir sxema testi (sualnaməsi) ilə başlayır. Bu test insanda hansı sxemaların daha üstün olduğunu və bunların öhdəsindən necə gəlindiyini aşkara çıxarır; beləliklə, terapiya insana özəl bir yol xəritəsi ilə irəliləyir.
Qısa sxema testi
Sxemlər uşaqlıqdan formalaşan və bu gün də düşüncələrimizə, hisslərimizə və münasibətlərimizə təsir edən dərin inanclardır. Bu qısa test hansı mövzuların sizin üçün daha aktual ola biləcəyini görməyə kömək edir.
Bu test diaqnoz qoymur və tam sxem qiymətləndirməsini əvəz etmir. Nəticələr yalnız özünüzü daha yaxşı tanımaq və terapiyaya hazırlıq üçündür. Cavablarınız heç yerə göndərilmir və saxlanılmır.
1 – Mənə heç uyğun deyil2 – Az uyğundur3 – Qismən uyğundur4 – Çox uyğundur5 – Tamamilə mənə uyğundur
Ailə və cütlük terapiyası
Problemlər çox vaxt bir nəfərdə deyil, münasibətin özündə yaranır. Ailə və cütlük terapiyasında tərəflərin bir-birini eşitməsi, ünsiyyət tərzinin dəyişməsi və münaqişələrin sağlam yolla həll olunması üzərində işləyirik.
Seanslar neytral və təhlükəsiz mühitdə, hər iki tərəfə bərabər hörmətlə aparılır.
Uyğundur: ünsiyyət problemləri, tez-tez mübahisələr, güvən problemləri, ailədaxili gərginlik, valideyn-övlad münasibətləri.
Qısamüddətli həll mərkəzli terapiya
Bu terapiya problemin səbəblərindən çox, həll yollarına və gələcəyə fokuslanır. Sizin artıq malik olduğunuz güclü tərəfləri və resursları üzə çıxarır, kiçik, lakin real addımlarla dəyişiklik yaradırıq.
Adətən az sayda seansda konkret nəticə əldə etmək məqsədi daşıyır.
Uyğundur: konkret bir problemə tez həll axtaranlar, stress, qərar vermə çətinlikləri, həyat dəyişikliklərinə uyğunlaşma.
